شهري فراموش شده از قرون 4 و 3 هجري در دل كوهستان «هزار مسجد» خراسان

The unknown City of third- fourth century AH in the north of  Hezaarmasjed

  (between Darregaz & Kalaat-e Naaderi)

 

                            

      در دهانه دره «هزار مسجد» واقع در 35 كيلومتري شمال غربي كلات نادري و 150 كيلومتري جنوب شرقي درگز در جائي كه امروز به نام «لاين نو» شهرت دارد ، آثار و بقاياي يك شهر كوچك اسلامي متعلق به حدود 1000 سال پيش قابل تامل و مطالعه مي باشد،جائي كه بي گمان در افق تاريخي مورد اشاره حلقه ارتباطي پراهميتي بين مراكز مهم تر نيشابور، مرو و افراسياب (سمرقند) بوده است.

          لاين نو امروزه روستا ـ شهري آباد و پر رونق است كه ساكنانش حدود دهه چهل هجري شمسي (60 ميلادي) و پس از رفع برخي ناامني هاي آن دوران از ميان كوهستان امن و سربفلك سائيده هزار مسجد و جائي كه امروزه «لاين كهنه» ناميده مي شود به دهانه اين دره و مكان فعلي لاين نو كوچ كردند و بنيانگذار اين روستا ـ شهر شدند كه به دليل موقعيت بسيار خوب طبيعي و وجود منبع لايزال آب رودخانه لاين به سرعت رو به انتشار ، توسعه و پيشرفت نهاد.

          لاين نو در گذشته به «حسن آباد» شهرت داشت و عموما از توابع حكومت محلي كلات نادري بوده است. در حال حاضر روستا- شهر لاين نو و 12 روستاي ديگر در امتداد رودخانه لاين قرار گرفته اند و عمده مشغله اهالي آن كشاورزي ديم ، باغداري پررونق و شاليكاري پردرآمد و محصول برنجي معطر و خوش طعم معروف به همين نام مي باشد.

          در دهه هفتاد كه نگارنده در حال تحصيل در رشته باستان شناسي دانشگاه تهران بود، در بررسيهاي سطحي، محوطه نسبتا وسيعي از زمين هاي پشت (غرب) پاسگاه انتظامي لاين نو داراي قطعات سفال نسبتا زيادي از نوع موسوم به «سبك نيشابور» برخورد نمود كه حكايت از تمركز ساختار شهري تاريخي در اين محدوده بود. سفالها عموما از نوع لعاب با پوشش گلي (slip) ، نقش كنده زير لعاب ، لعاب پاشيده و كتيبه دار (خط كوفي اوليه) و … مي باشد و قطعه اي نيز از تزئينات معماري (احتمالا) در اين پيمايش هاي سطحي بدست آمد.

          به اعتقاد نگارنده ، اين نقطه جغرافيايي و اين منطقه خوش آب و هوا كه بخط مستقيم فرضي نزديكترين حلقه ارتباطي بين دشت توس (در جنوب) و دشت خاوران (در شمال) و به تبع شهر تاريخي نيشابور و مرو كهن و افراسياب (سمرقند) مي باشد در گذشته نقشي حياتي در برقراري ارتباطات تجاري وفرهنگي شمال وجنوب داشته است.ازسویی بخوبی میدانیم که فیلیپ کهلPhilip Kohl و دنیس هسکل Denis Heskel در مقاله "بررسی باستانشناختی دشت درگز"- در مجله IRAN- (نگارنده ترجمه آن رادرنشریه خراسان پژوهی منتشر نموده است) به صراحت ادعا نموده که منابع کانی و معدنی  کوهستان هزارمسجد (جنوب درگز و کلات نادری) منبع اصلی تامین فلزات مورد نیازمراکز مدنی دشت خاوران(ترکمنستان شرقی) بوده است.

       ادامه دارد.....