باسپاس از: میراث خبر

 امروز دیگر نه فیلبان مانده است و نه فیل !تنها فیلخانه تهران از پا افتاد. تنها فیلخانه‌ای که از مجموع چند فیلخانه نادری که در ایران وجود داشت هنوز باقی مانده است. زمانی در تهران بود که فیلبان باشی، فیل‌ها را روز جمعه ها برای تماشای مردم بیرون می آورد و عروس خانواده‌های معروف دارلخلافه سوار بر فیل می‌شدند.

خبرگزاری میراث فرهنگی- گروه میراث فرهنگی- تهران زمانی چند فیلخانه داشته است اما حالا از آن فیلخانه ها تنها یک فیلخانه در خیابان خیام مانده است که این بنای تاریخی نیز دارد از پا در می‌آید.
 
می‌گویند، در انتهای خیابان خیام تکیه و میدان و کاروانسرای بزرگی بود که آن را فیلخانه می‌نامیدند.   از هنگامی که تهران پایتخت شد، همیشه یکی دو فیل جزء تشریفات سلطنتی قاجار در این محل بوده است.
 
فیلخانه خیام اگر حفاظت می شد، می توانست تبدیل به یک بنای خاطره ساز با کاربری فرهنگی شود
 
فیلبان باشی عده ای فیلبان زیر دست داشت که فیل‌ها را هر روز جمعه برای تماشای مردم بیرون می‌آوردند و معمولا عروس‌های خانواده‌های معروف دارالخلافه را سوار فیل می‌کردند و به خانه داماد می‌بردند که از میان عروس‌های مشهور که با فیل به خانه داماد آمد خانم عصمت‌الدوله دختر ناصرالدین شاه و عروس معیرالممالک بزرگ بود. 
 
هر وقت در تکیه دولت داستان عروسی بلقیس بود فیل‌ها را به تکیه می‌بردند و بلقیس و سلیمان (عروس و داماد)را سوار فیل می‌کردند. زنان تهرانی در شب‌های جمعه به فیلخانه می‌آمدند و در آن جا شمع روشن می‌کردند و برای فیل‌ها نواله می‌آوردند.
 
تزیینات این خانه تاریخی زمانی بسیار زیبا بوده است اما حالا آنقدر ترک برداشته که دیگر امیدی به مرمت آن هم نیست
 
یکی از فیلخانه های به نام تهران هم همین فیلخانه خیابان خیام بود. بنایی که دارای عمارت شمالی است. این عمارت در دو طبقه احداث شده که در وسط آن یک پیش آمدگی با شکل نیم دایره ایجاد شده است.
 
راه پله ورودی به طبقه دوم در وسط و انتهای ساختمان است. در هر طبقه سه اتاق در پشت و دو اتاق در سمت جنوب احداث شده و در وسط شاه نشین با شکل هندسی بیضی ایجاد شده است. در جلوی اتاق‌ها در سمت جنوب ایوان سراسری با ستون‌های چوبی احداث کرده‌اند که روی آن‌ها را با گچ تزیین کرده و سه ستون‌های گچبری دارد. داخل شاه نشین سقف دارای تزیینات چوب است. پوشش سقف شیروانی و لبه‌های آن دارای تزیینات حلب کویی به شکل قاب‌های مستطیل با یک گل در وسط است.
 
این بنا اما حالا دیگر در حال تجربه زوال است. زوالی که همه آن را در برگرفته و بخش های بسیاری از این بنا فرو ریخته و تزیینات آن به شدت آسیب دیده است با این وجود مسئولان سازمان میراث فرهنگی هیچ گونه اقدامی برای ساماندهی این بنای تاریخی انجام نمی دهند.
 
شاید باورش سخت است اما زمانی در این خانه فیل نگهداری می شد و فیل ها، فیلبان داشتند و فیلبانان فیل های را جمعه برای تماشا در شهر می چرخاندند
 
به نظر می‌رسد که مسئولان میراث فرهنگی تهران برای ساماندهی و صیانت از این بنا که هم می‌تواند بنایی به یادگار باشد و هم تغییر کاربری داده و مجموعه ای فرهنگی شود، علاقه ای ندارند.  
آن هم صیانت از بنایی که در خیابان خیام است. خیابانی ادر غرب ارگ تهران خیابان جلیل آباد. این خیابان از گلوبندک شروع می‌شود و به خیابان مریضخانه ( سپه) می‌ رسد. در سمت شرقی خیابان حصار و برج‌های ارگ و دهانه خیابان در اندرون واقع بود و در سمت عرب جلیل آباد، محله قورخانه قدیم محله سنگلج و انه ها قرار داشتند.
 
مسئله اینجاست که این خیابان زودتر از خیابان ناصریه و جباخانه ( 15 خرداد ) احداث شده و حفاظت از آن و بناهای تاریخی آن نگهداری از بخش مهمی از تاریخ پایتخت است.