( بادرود - دوستان عزیز آشنای ابرشهر: خواهش می کنم از دوستانی که در کتابخانه ها یا مجموعه های نسخ خطی داخل کار می کنن یا دسترسی به کتابخانه ها و مجموعه های نسخ خطی شرقی-ایرانی خارج از کشور دارن اگر سراغی و نشانی از این دو تاریخ(در ذیل همین پاراگراف معرفی شده اند)گرفتند حتما" به من هم اطلاع بدن و یا مقاله ای آماده کنن که در فرهنگ و دیدار یا مجله تخصصی دیگری معرفی نمائیم. سپاسگذارم)

...
امروزه از تواریخ ری اثری باقی نیست! اما در گذشته 2 تن از بزرگان دانشمند شیعی مذهب در باره ری تاریخ نوشته اند: یکی وزیر ابوسعد منصور بن حسین آبی و دیگری شیخ منتجب الدین رازی.
شادروان علامه قزوینی در جلد پنجم یادداشتهای قزوینی و جلد هفتم و نیز دکتر محدث ارموی در مقدمه کتاب"النقض" در باره تاریخ ری و مولفان آن مطالب سودمندی نگاشته اند.

1-ابو سعد آبی:

نخستین تاریخ را برای شهر بزرگ ری وزیر دانشمند عظیم الشان ابوسعد آبی"منصور بن حسین" فراهم آورده بود.
رافعی در " التدوین" در بیان احوال صاحب بن عباد آورده:
"ذکره ابوسعد الآبی فی کتابه فی اخبار الری فقال: قد انقرض بموته ابهه الوزاره و الریاسه و عفت معالم السیاده و السیاده ....."
صاحب مجمل التواریخ آنجا که درمقام بیان احوال آل بویه است از وی و تاریخش چنین یاد کرده:
" من این تاریخ از مجموعه بوسعید آبی بیرون آوردم که شاهنشاه او را بآخر عهد وزارت داده بود،مردی عظیم فاضل و متبحر اندر علوم بوده است و دیگر کتب و احوالها"
و یاقوت در المجم البلدان در مجلد اول ذیل" ﺃرز" آورده است: قال ابوسعد منصور بن الحسین اآبی فی تاریخه: الارز قلعه بطبرستان"،
مجلد دوم ذیل" جناشک": قال الوزیر ابوسعد الآبی،
مجلد دوم ذیل" جوسق": و الجوسق من قری الری عن الآبی ابی سعد منصور"،
و در مجلد چهارم ذیل" محمدیه" آورده: و قرﺃت فی تاریخ ابی سعد الآبی ان المهدی لماقدم الری بنی بها المسجد الجامع ...."
حافظ ابرو در اوایل جزء سوم" مجتمع التواریخ سلطانی" صحیفه بیستم ذیل عنوان"ذکر ابی نصر احمد بن اسماعیل بن احمد" از تاریخ ری فصلی بیاورده است... .
احوال وزیر آبی را ثعالبی در" تتمه الیتیمه" قسم ثالث که در محاسن اهل ری و همدان و اصفهان و دیگر بلاد جبال است آورده، و نیز یاقوت در معجم البلدان مجلد اول ذیل "آبه" در این باب باختصار چنین نقل کرده :
و الیها فیما احسب ینسب الوزیر ابوسعد منصور بن الحسین الآبی و لی اعمالا" جلیله و صحب الصاحب بن عباد ثم وزر لمجد الدوله رستم بن فخرالدوله بن رکن الدوله بن بویه و کان ادیبا" شاعرا" مصنفا" و هو مولف"کتاب نثر الدرر" و " تاریخ ری" و غیر ذالک و اخوه ابومنصور محمد کان من عظماء الکتاب و جله الوزراء وزر لملک طبرستان.
درگذشت ابوسعد را بسال 421 و بقولی 422 و بقولی دیگر 432 ضبط کرده اند.

2-شیخ منتجب الدین :

دومین تاریخ را در باب ری عالم جلیل القدر ابوالحسن علی بن عبیدالله حسن بن حسین منتجب الدین متوفی بسال 585 هجری تالیف کرده است.
از کتاب او در لسان المیزان ابن حجر و طبقات الشافعیه سبکی منقولاتی بچشم می خورد.از آن جمله در لسان المیزان مجلد اول :
"احمد بن علی بن ابراهیم بن هاشم بن الجلیل القمیابو علی یزیل الری ، ذکره ابن بابویه فی تاریخ الری..... "
" احمد بن علی بن الخضیب الاباری ابوالعباس،ذکره ابن بابویه فی تاریخ الری.... ."
از مجلد دوم: ثابت بن عبدالله بن ثابت الیشکری ، ذکره ابن بابویه فی رجال الامامیه من الشیعه.
از مجلد سوم:
سعید بن هبه الله بن الحسن بن عیسی الراوندی ابوالحسین (القطب الراوندی) ذکره ابن بابویه فی تاریخ الری.. .
سعید بن وجیه بن طاهر بن محمد الشحامی،ابو عبدالرحمن ،ذکره ابوالحسن ابن بابویه فی تاریخ الری و قال قدم الری سنه خمس و سبعین و خمسمائه ... .
سبکی در جزء چهارم طبقات الشافعیه در ذکر رجالی که میان سالهای پانصد و ششصد می زیسته اند ،چنین آورده:
سعد بن محمد بن محمود بن محمد بن احمد، ابوالفضائل المشاط فقیه متکلم واعظ مفسر مذکر عارف بالمذهب و الخلاف ، ذکره علی بن عبید الله بن الحسن صاحب تاریخ الری فی کتابه .... .
منتجب الدین از شاگردان فضل بن حسن طبرسی صاحب" مجمع البیان" و ابوالفتوح رازی و سید مرتضی رازی و سید فضل الله راوندی بوده و رافعی از عالمان عامه شافعی مذهب از محضرش استفادت می جسته و در " التدوین" وی را ستوده است.
از مولفات او جز "تاریخ ری" : "فهرست" او، و"الاربعین عن الاربعین من الاربعین فی فضائل امیرالمومنین" است.
فهرست وی بنام "اسماء الشیعه و مصنفیهم" مشتمل است برنام عالمان امامیه از عهد شیخ طوسی تا زمان وی و آن را ذیلی بر فهرست شیخ توسی توان شمرد.
(منبع این موضوع تماما" کتاب "ری باستان" شادروان دکتر حسین کریمان)